در اين حادثه که حدودساعت 15 و 50 دقيقه امروز روي دادبراثر بي احتياطي و سهل انگاري هنگام جوشكاري مخزن مواد شيميايي باعث شد يك دستگاه مخزن حاوي موادسوختي پس از انفجار حدود 60 متر پرتاب و به داخل واحـد ديگـري در مجاورت واحد اول سقوط کرد و باعث آتش سوزي مهيب در واحد دوم شود.

در اين انفجار واحدهاي صنعتي "كيميا گستران سپهر" و " کيمياگران امروز" در ناحيه صنعتي شهيد بابايي روستاي بازنه شهرستان شازند دچار حريق شد.

بنا بر گفته شاهدان عيني بر اثر اين آتش سوزي 4 مرحله انفجار نيز صورت گرفت كه علاوه بر نابودي كامل "كيميا گستران سپهر" و " کيمياگران امروز" تـا شعاع 300 متري نيز شيشه هـاي واحـد هاي اطراف شكسته شد و دامنه آتش سوزي به واحد هاي مجاور نيز كشيده شد.

درپي وقوع اين حادثه عوامل امدادي و آتش نشاني مجتمع هاي پتروشيمي و پالايشگاه ،آتش نشاني شهرداريهاي اراک، شازند،آستانه بلافاصله به محل اعزام و پس از حدود 4 ساعت ، موفق به مهار شعله هاي آتش شدند.

به گفته شاهدان عيني براثر وقوع اين حادثه تا شعاع300 متري افراد دچار سوختگي و مجبور به فرار شدند.

دراين حادثه علاوه بر تخريب 100 درصدي دو واحدتوليد مواد پتروشيمي تعدادي از واحد هاي اطراف بين 10 تا 30 درصد خسارت ديدند و دهها خودروي سنگين و سبک نيز به طور کامل در شعله هاي آتش سوختند.
 آمار کشته ها و زخمي هاي انفجار و حريق در دو واحد توليدي مواد شيميايي در شازند افزايش يافت. فرماندار شازند آخرين شمار کشته شدگان اين سانحه را 26 نفر و زخمي ها را نيز 50 نفر اعلام کرد. دراين حادثه علاوه بر تخريب 100 درصدي دو واحدتوليد مواد پتروشيمي تعدادي از واحد هاي اطراف بين 10 تا 30 درصد خسارت ديدند و دهها خودروي سنگين و سبک نيز به طور کامل در شعله هاي آتش سوختند
منبع : خانواده سبز

با تشكر از دوستي كه درخواست اطلاعاتي راجع به علائم ايمني كرده اند
من به ايميل شما مطالبي را ارسال كردم
از لينك زير هم مي توانيد علائمي ديگر راجع به ايمني دريافت نماييد.

   
سلام به همگي . عيد بر همگي مبارك
به اميد سالي پربار، شكوفا و موفق براي همه عزيزان
عيـــــــــــــــــــــــــــــــــــــد مبــــــــــــــــــــــــــــــــارك
 

بهاريه

بازکن پنجره را
و ببین پر زدن بلبل باغ
که شده مست زبوی خوش و جان بخش بهار
وبکش با نفسی تند و عمیق
بوی عطر گل یاس
وببین مرغک آزرده عشق
که حزین بود و نزار
با شکوفایی گلهای بهار
شده سرمست غرور
دیگر آن سوزش سرمای زمستان
نخورد بر بدن سبز درخت
یا که شلّاق خزان
نکند غنچه گل را پرپر
بازکن پنجره را
پرکن از رایحه و عطر بهار
ریه خسته ز سوز و سرما
و ببین در همه جا
فرشی از سبزه وگل پهن شده ست
تک درختی که زسرما بدنش می لرزید
جامه سبز به تن کرده
تنش گرم شده ست
پولکی را که سپید است و قشنگ
یا که زرد است و بنفش
دست خیّاط زمان
روی این جامه سبز
دانه دانه زده با زیبایی
گوییا فصل بهار
کرده بر پیکر این تازه عروس
تورخوش رنگ و سپید
از لطافت چو حریر
(جاويد )

    

مقررات ايمني كار با سندبلاست

1-استفاده از ساينده‎هاي سيليس دار كه بيش از 5% Silica داشته باشد مشروط به رعايت كامل اين مقررات است.

2-جاي مواد سيليس‎دار مي‎توان از ساينده‎هاي ديگر نظير گرانول اكسيد آلومنيوم- ذرات آهن لعاب دار- ذرات چدن Malleable و ذرات سمباده استفاده نمود.

3-قطعاتي كه خيلي بزرگ نيستند و امكان جابجائي آنها مقدور است سندبلاست بايستي در سالن محصوري كه ابعاد كافي داشته باشد انجام گيرد.

4-سالن بايستي به نحوي صورت گيرد كه رانش هوا از طرف بالا به سمت پائين صورت پذيرد. بدين معني كه ضريب خروجي هوا به ميزاني باشد كه باعث فشار منفي كمي در سالن سندبلاست گردد تا هواي تازه بتواند از بالا وارد سالن شده و آلودگي از منافذ سالن به بيرون انتشار نيابد، در كف سالن و يا دو طرف ديوار سالن در محاذي كف كه در مسير هواي خروجي به هواي آزاد است جريان هواي آلوده بايد از فيلترهاي مؤثر پارچه‎اي يا از سيليكون يا رسوب دهنده‎هاي الكترواستاتيك عبور يابد تا مواد ساينده گرفته شود و براي استفاده مجدد در مخزني كه در زير سالن سندبلاست قرار داده مي‎شود جمع‎آوري گردد.

5-محلهائي كه تاسيسات ثابت مانند بويلرها- مخازن سوخت ويا لوله‎كشي‎ها قرار داد محدوده سندبلاست كاري بايستي با اسكلت بندي و چادركشي محصور گردد.

6-اپراتور سندبلاست كار بايستي مجهز به وسايل حفاظت فردي شامل كلاه مخصوص سندبلاست Air Line Helmet - لباس كار با پيش بند مقاوم - چكمه لاستيكي - دستكش ساق بلند باشد.

7-كلاه سندبلاست كه در اختيار فردي قرار مي‎گيرد نبايستي مورد استفاده افراد ديگر قرار گيرد. شيلنگ هوارساني كلاه سندبلاست كار بايستي به منبع هواي سالمي متصل شود كه دبي هوارساني آن كمتر از 17% مترمكعب در دقيقه نباشد هواي مذكور بايستي توسط فيلتر مناسبي كه بدون كاهش اكسيژن هوا بتواند رطوبت، دودهاي روغني، ذرات و غبارات و هر گونه گازهاي سمي كه از كمپرسور هوا ايجاد مي‎شود (مانند Co2 - Co اكسيدهاي فلزي گوگرد يا نيتروژن‎دار) را جذب نمايد توصيه شده است در هواي تنفسي نبايد بيش از PPM50 كربن منواكسيد و بيش از PPM1000 كربن دي‎اكسيد وجود داشته باشد.

8- مراقبت‎هاي دوره‎اي براي نگهداري تجهيزات وسائل و سيستمهاي تهويه و وسائل حفاظت فردي به عمل آيد و مخازن تحت فشار كمپرسور و مخلوط كن Air Blast Chamber سالن يكبار تحت تست هيدورستاتيك واقع شود.
ساعت كار سندبلاست كار در شبانه‎روز بايستي كمتر از 8 ساعت بوده و اپراتور نبايستي بيش از 40 دقيقه بطور مداوم در داخل سالن سندبلاست كار نمايد و در مدتي كه به تناوب سندبلاست كار در سالن كار مي‎نمايد بتوسط شخص ديگري كه در خارج سالن باشد مورد مراقبت قرار گيرد.

توزيع نور مناسب در سالن و سيستم ارتباط تلفني يا صوتي بين مراقب و فرد سندبلاست كاري الزامي است. در صورتيكه جهت تامين روشنائي نتوان از فشار برق تا 50 ولت استفاده نمود براي جلوگيري از خطر برق گرفتگي افراد لازم است مقررات ايمني استفاده از ولتاژ ضعيف و سيستم سيم اتصال موثر الكتريكي بدنه به زمين مصرف كننده‎هاي الكتريكي مراعات گردد.

9-افراديكه در نزديك سالن سندبلاست مي‎باشند و افراد ديگري كه در محلهائي بنحوي در معرض استنشاق غبارات زير ناشي از سندبلاست كاري قرار دارند بايستي از فيلتر تنفسي استفاده نمايند.

10-آزمايشهاي پزشكي شامل X - Ray از ريه‎ها و اسپيرومتري براي سندبلاست كاران سالي يكبار الزامي است و بايستي در پرونده پزشكي آنان مضبوط شود و در صورت بروز علائمي دال بر بيماري شغلي، كار آنان بايستي عوض شود.

11-بمنظور جلوگيري از ايجاد الكتريسيته استاتيك كه هنگام عبور مواد ساينده از لوله لاستيكي رابط به نازل ظاهر مي‎شود نازل سندبلاست بايستي توسط سيمي كه از مسير لوله عبور داده شده به زمين ارت شود تا از تركيدن لوله رابط يا ايجاد شوك الكتريكي به سندبلاست كاري جلوگيري بعمل آيد.

12-پس از پايان كار هر شيفت، سندبلاست كاران بايستي وسائل حفاظت فردي خود را تميز و در قفسه ملبوس نگاهدارند تا پس از استحمام دوش و تعويض لباس از خود رفع آلودگي نموده باشند.

13-در صورت انجام كار در ارتفاع مقررات ضميمه مربوط به داربستها براي سندبلاست كاران لازم‎الاجراء مي‎باشد.

14-مدير واحد بايستي شخصي مسئولي را جهت نظارت بر كار كارگاههاي سندبلاست تعيين كند تا مقررات فوق را كنترل نمايد.

15-شخص مذكور لازمست قبل از شروع عمليات سندبلاست كليه موارد ايمني از جمله وضعيت شيلنگ‎ها، رابط‎ها و بستها را بازديد و در صورت اطمينان از سلامت آنها اجازه كار صادر نمايد.

16-اپراتور سندبلاست بايستي آموزش ايمني را گذرانيده باشد و تجربه لازم را براي سرعت در مانور بستن شير مخلوط كن هوا و مواد ساينده كه فشاري بين 5/5 تا 5/6 kgf/Cm2 داراست بهنگام اضطرار داشته باشد.

سلام به همگي
بالاخره من بعد از يكسال دوباره برگشتم البته اميدواريم اين سري هم غيبت نداشته باشم ...
دوستان هر گونه مطلب در مورد ايمني، حفاظت كار و بهداشت حرفه اي ميخواهيد بگوييد تا برايتان بگذاريم ...

اصول پيشگيري از جراحات چشمي‌ناشي از كار

فرزانه فولادبند



94 درصد از كارگراني كه با وجود استفاده از لوازم حفاظتي دچار آسيب ديدگي شده‌اند، از لوازم حفاظتي و عينك ايمني نامناسب استفاده كرده اند و ذرات و اشياي كوچك از اطراف يا زير شيشه عينك عبور كرده و به چشم آنها وارد شده است.

چشمان شما سالم است ؟ آيا تا به حال در محل كارتان دچار آسيب و جراحت چشمي‌شده‌ايد؟ چند دقيقه چشم‌هايتان را ببنديد و به شرايط و مخاطرات موجود در محل كارتان كه ممكن است به چشم شما آسيب برساند فكر كنيد. آيا در محل كارتان شرايطي وجود دارد كه چشم شما را در معرض خطر و آسيب ديدگي قرار دهد؟آسيب‌ها و جراحات چشمي‌يكي از شايع ترين حوادث و آسيب‌هاي شغلي است. هر روز حدود 2000 كارگر در محل كارشان دچار آسيب و جراحت چشمي‌مي‌شوند. از اين تعداد حدود 1000جراحت و آسيب شديدتر است و نياز به درمان دارد. حدود يك سوم اين جراحات در بيمارستان به صورت اورژانسي درمان مي‌شوند و بيش از 100 جراحت هم منجر به از دست رفتن يك تا دو روز كاري مي‌شوند. اين آسيب‌‌‌ها و جراحات هزينه‌هاي سنگيني درپي دارند. در آمريكا سالانه بيش از 300 ميليون دلار صرف هزينه‌هاي درمان، روزهاي از دست رفته و زمان‌هاي تلف شده، خسارات و بيمه كاركنان آسيب ديده مي‌شود، اين درحالي است كه با هيچ مبلغي نمي‌توان خساراتي را كه كاركنان در اين حوادث ديده‌اند، جبران كرد. موسسه آمار و اطلاعات كار آمريكا با مطالعه 1000 جراحت و آسيب چشمي؛ علت و چگونگي بروز حوادث و آسيب‌هاي چشمي‌در محل كار را بررسي كرده است. نتايج اين تحقيق را با هم مرور مي‌كنيم.

چگونه مي‌توان از جراحات و آسيب‌هاي چشمي‌پيشگيري كرد؟

اگر مي‌خواهيد در محل كار دچار آسيب و جراحات چشمي‌نشويد هميشه هنگام كار از وسايل و لوازم حفاظتي استفاده كنيد. طبق استانداردهاي ايمني و بهداشت كار، كارفرمايان ملزم هستند وسايل حفاظت چشم متناسب با نوع شغل فراهم كرده و در اختيار كاركنان قرار دهند. عينك‌هاي ايمني و وسايل حفاظت از چشم بايد متناسب با نوع شغل و مخاطرات موجود در آن انتخاب شود.طبق بررسي‌‌‌ها، 94 درصد از كارگراني كه با وجود استفاده از لوازم حفاظتي دچار آسيب ديدگي شده‌اند، از لوازم حفاظتي و عينك ايمني نامناسب استفاده كرده اند و ذرات و اشياي كوچك از اطراف يا زير شيشه عينك عبور كرده و به چشم آنها وارد شده است. عينك ايمني مناسب بايد دور تا دورچشم را بپوشاند و در ضمن، امكان گردش و جريان هوا بين چشم و شيشه عينك را فراهم كند. همان‌طور كه گفتيم، استفاده از وسايل ايمني حفاظت از چشم مانند عينك ايمني به كاهش شدت آسيب‌‌‌ها و جراحات چشمي‌كمك مي‌كند و تنها 13 كارگر از ميان 1000 كارگر مورد بررسي در اثر شكستن عينك ايمني هنگام وقوع حادثه دچار آسيب‌ديدگي شده‌اند.حدود يك پنجم كارگران آسيب ديده فقط از حفاظ صورت يا كلاه جوشكاري استفاده كرده بودند و تنها شش درصد افرادي كه دچار حادثه شده اند عينك ايمني به چشم داشته‌اند. اين نشان مي‌دهد بهترين راه براي محافظت از چشم‌ها استفاده همزمان از عينك ايمني و حفاظ صورت است.

علاج واقعه بعد از وقوع

هر چند علاج واقعه قبل از وقوع بهتر و موثرتر است اما در صورت بروز حادثه بايد به سرعت نسبت به درمان اقدام كنيد. گاهي آسيب‌هاي چشمي‌كه در همان لحظات اول به راحتي قابل درمان هستند در صورت سهل‌انگاري و درمان نكردن شدت پيدا كرده و درمان آن سخت‌تر مي‌شود. درصورتي كه اجسام ريز يا جرقه‌‌‌ها و پليسه‌هاي ناشي از فرآيند شغلي تان وارد چشمتان شد سريع به همكاران‌تان خبر بدهيد و با همراهي يكي از آنها به اورژانس يا مركز بهداشت محل كارتان مراجعه كنيد تا نسبت به درمان سرپايي يا اعزام به بيمارستان اقدام كنند. بسياري از اوقات، خارج كردن جسم خارجي كه وارد چشم شده به راحتي و بدون عارضه به وسيله متخصصان امكان پذير است در صورتي كه با بي‌توجهي و سهل‌انگاري بعد از چند روز فرد دچار عفونت چشمي‌ شديد مي‌شود و بايد هزينه و زمان بيشتري براي درمان صرف كند. در صورت آسيب ديدن چشم در اثر تماس با مواد شيميايي سريع چشمانتان را با آب فراوان به مدت پانزده دقيقه شستشو دهيد و سپس به مركز بهداشت محل كارتان اطلاع دهيد تا در صورت لزوم اقدامات ديگر را انجام دهند.

آموزش و اطلاعات بيشتر

بيشتر كارگران هنگام انجام وظايف و كارهاي روزمره شان دچار آسيب مي‌شوند. اكثر كارگراني كه هنگام وقوع حادثه از وسايل ايمني و حفاظتي استفاده نكرده بودند بعد از بررسي پاسخ داده‌اند كه فكر مي‌كردند لزومي ‌ندارد از اين وسايل استفاده كنند.

نگهداري

كارگران بايد از وسايل حفاظت فردي به خوبي نگهداري كنند و در صورت كهنگي و فرسودگي به سرعت آنها را تعويض كرده و هميشه از وسايل و لوازم ايمني سالم استفاده كنند.

استفاده

كارشناسان معتقدند كه 90 درصد جراحات چشمي، ‌با استفاده از وسايل حفاظتي مناسب قابل پيشگيري است. استفاده از وسايل ايمني و حفاظتي چشم توسط كارگران هدف سازمان‌هاي ايمني و بهداشتي است كه با كمك و همكاري كارگران، كارفرمايان و مراكز و سازمان‌هاي بهداشتي محقق خواهد شد.‌

1 ) سالم سازي محيط كار

‌ظ‌ خطرهاي موجود در محل كار را كاهش دهيد. شرايطي كه سبب افتادن يا سقوط اشيا و اجسام مي‌شود را به حداقل برسانيد.

* مطمئن شويد كه ابزار و وسايل كار سالم هستند و درست كار مي‌كنند و حفاظ دستگاه در جاي خود قرار دارد.

* اطمينان پيدا كنيد كه كارگران به خصوص كارگران تازه وارد و كارآموزان طرزكار با وسايل را به خوبي مي‌دانند.

* ساير افراد را از مناطق خطر و فرآيند‌‌‌ها و عمليات پرخطر دور نگداريد.

2 ) ارزيابي مخاطرات شغلي

* خطرهاي موجود در شغل‌تان را بشناسيد.

* در مورد مخاطرات شغلي همكاران و كارگران اطراف، دستگاه‌‌‌ها و ماشين‌هاي موجود در محل كارتان نيز اطلاعات به دست بياوريد..

3) استفاده از لوازم و وسايل حفاظت فردي

* براي محافظت بيشتر از چشم‌ها، از عينك و محافظ صورت به طور همزمان استفاده كنيد.

* وسايل ايمني متناسب با شغل‌تان انتخاب كنيد.

* مطمئن شويد كه عينك يا محافظ صورت خوب روي صورتتان قرار مي‌گيرد.

* به خاطر داشته باشيد استفاده از اين وسايل صد درصد از چشم شما محافظت نمي‌كند و بايد اقدامات كنترلي هم در محل كار صورت بگيرد..

4) كمك‌هاي اوليه

* در مورد اقدامات لازم بعد از وقوع جراحات چشمي‌و كمك‌هاي اوليه اطلاعات به دست بياوريد و مهارت‌هاي لازم را كسب كنيد.

* وسايل لازم براي چنين شرايطي را فراهم كنيد . به عنوان مثال در محل‌هاي كار با مواد شيميايي، دوش شست‌وشوي چشم نصب كنيد و دستمال‌هاي استريل در دسترس قرار دهيد.‌‌‌

چه چيزهايي سبب بروز جراحات و آسيب‌هاي چشمي‌مي‌شوند؟

*‌ پرتاب اشيا و ذرات ريز در چشم : حدود 70 درصد از حوادث و آسيب‌هاي چشمي‌در اثر پرتاب و يا افتادن اجسام و اشياي كوچك در چشم اتفاق مي‌افتد. در بررسي‌ها مشخص شده كه سه پنجم اين ذرات اندازه‌اي كوچك‌تر از سر سوزن داشته‌اند و اغلب با سرعت زيادي وارد مي‌شوند.

* تماس با مواد شيميايي: حدود يك پنجم جراحات چشمي‌ناشي از كار در اثر تماس با مواد شميايي و ورود آنها در چشم اتفاق مي‌افتد.

* ساير موارد: ساير آسيب‌ها و حوادث چشمي‌هم به علت برخورد اشيا و اجسام با چشم (شاخه درخت، زنجيرها و طناب‌ها) هنگام انجام كار ايجاد مي‌شود.

چه چيزهايي، چگونه به ايجاد جراحات چشمي‌كمك مي‌كنند؟

* استفاده نكردن از وسايل حفاظتي: استفاده نكردن از وسايل حفاظتي يكي از عواملي است كه به ايجاد جراحت چشمي‌كمك مي‌كند. بر طبق تحقيقات و بررسي‌هاي سازمان آمار و اطلاعات كار آمريكا، مشخص شده كه سه نفر از هر پنج كارگر آسيب ديده در زمان وقوع حادثه از وسايل حفاظتي استفاده نكرده بودند.

* استفاده از وسايل حفاظتي نامناسب : وسايل حفاظتي بايد متناسب با نوع شغل و مخاطرات موجود در آن انتخاب شود. حدود 40 درصد از كارگران آسيب ديده هنگام وقوع حادثه از نوعي وسيله حفاظتي استفاده كرده بودند كه متناسب با كار آنها نبوده است. بيشتر كارگران از عينك‌هاي ايمني بدون حفاظ در كناره‌‌‌ها و از وسايل حفاظتي بدون پوشش صورت استفاده كرده بودند.

جراحات و آسيب‌هاي چشمي‌كجا بيشتر اتفاق مي‌افتد؟

احتمال وقوع آسيب‌هاي چشمي‌در بيشتر مشاغل و محيط‌هاي صنعتي وجود دارد اما طبق تحقيقات انجام شده بيشتر از 40 درصد اين جراحات در ميان كاركنان مشاغلي مانند مكانيكي، تعميركاري، لوله كشي و نجاري اتفاق افتاده است. بيشتر از يك سوم كارگران هنگام انجام كارهايي مانند مونتاژ، سنگ زني و كار با دستگاه‌هاي تراش و برش دچار آسيب‌هاي چشمي‌شده اند. يك پنجم كل جراحات چشمي‌نيز مربوط به كارهاي ساختماني است. همچنين حدود نيمي‌از كارگران آسيب ديده در صنايع توليدي و بيش از بيست درصد در كارهاي تعميراتي مشغول به كار بوده اند
برگرفته از سایت : http://ghalenoy.persianblog.com/
آقای مهران قلعه نوی
با تشکر از ایشان

گفته بودم مطالب بیشتری راجع به 5S براتون می زارم . مطلب زیر فکر می کنم جالب باشه. بازم منتظر باشید ...


مقدمه - نتا يج بهتر با برنامه 5S

1. تصفیه کردن SEIRI (CLERING UP)
2. سازماندهی کردن SEITON ( ORGANIZING )
3. تمیز کردنSEISO ( CLEANING )
4. طبق نمونه در آوردن (استاندارد سازی) SEIKETSU (STANDARDIZING )
5. آموزش و انضباط SHITSUKE ( TRANING & DISCIRLINE )
اگر افراد ارزش این اصلاحات را درک کنند می توان آن را به نحو مطلوب حفظ کرد .
ارتباط برنامه 5S با ایمنی : یک محیط خیلی کثیف و نامرتب محیط امنی برای کار کردن نمی تواند باشد .
یکی از ویژگی های مشترک محیطهای صنعتی وجود علائم ایمنی است اما مسئله مهم اینجاست که کمتر کسی به این علائم اهمیت میدهد . ولی ایمنی اصل بسیار مهمی است که در تمام محیط های کاری باید رعایت شود . بهتر است همیشه مراقب خطرات احتمالی باشیم . محیط کاری که به طرز مناسب و اصولی سیستم 5S را رعایت کرده باشد نه تنها با حوادث کمتری مواجه می شود بلکه هیچ نیازی به علائم ایمنی هم ندارد . ایمنی به مراقبت صحیح و سازماندهی مناسب بستگی دارد .
ارتباط برنامه 5S با بازدهی : هر چه از برنامه 5S بشتر استفاده شود بازدهی محل کار بالاتر خواهد رفت
ارتباط برنامه 5S باکيفيت : گرد و غباری که روی ماشین آلات را می پوشاند عامل مهمی در کاهش بازدهی می باشد ، اگر دقت کار پائین بیاید نتیجه کار نامرغوب است و چنانچه علتش تنبلی خودتان باشد هیچکس جز خود شما مقصر نیست . این روزها همه خواهان کیفیت بهتر هستند و برنامه 5S می تواند در دستیابی به این برنامه کمک کند .
برنامهS5 و بر طرف کردن نقصها : اولین نکته ای که به آن میتوان اشاره نمود زدن دکمه اشتباه ممکن است فاجعه ای بزرگی بیافریند به همین خاطراست که علامت گذاری واضح و نظارت مستمر بخش بسیار مهمی از برنامه 5S
را شامل می شود. نکته دیگر این است که لزومی ندارد به خاطر تجمع گردوغباروکثیفی دستگاه از کار بیافتد.
برنامه 5S تاثیر بسیار مثبتی روی ایمنی ، بازدهي ، کیفیت و رفع عیب و نقصهای احتمالی میتواند داشته باشد.
اما عملا چگونه میتوانیم این سیستم رادرمحیط کار ببندیم.
به اجرا در آوردن برنامه 5S:این برنامه سیستمی است که به توجه دائم نیاز دارد این برنامه شامل بسیاری از کارهای غیر ضروری میباشد. ولی باید تلاش کرد که کوچکترین قسمتهای مسئله ساز هم مشخص شوندو اقدامات موثری در مورد آنها به اجرا در آید، این مستلزم بحث و گفتگو ، بررسی و اجرای دقیق است. البته نباید فراموش کرد که پیشرفت بتدریج حاصل میشود و همه چیز را نمیتوان یک شبه تغییر داد .



چهار نکته کلی و مهم در مورد فعالیتهای 5S وجود دارد :
• قواعدی را تعیین کنید و آنها را اجرا نمائيد
• مکانی برای همه چیزو هر چیزی سر جای خودش ( به اين موضوع توجه نمائيد)
• اگر هیچ اقدامی نشود هیچ بهبودی حاصل نمیشود( بهبود با پي گيري امور انجام خواهد شد )
• اگر خودتان نمیتوانید آنرا انجام دهید ، کمک بخواهید
شاید فکر کنید برنامه 5S به نکات واضح و روشنی اشاره میکند در بسیاری موارد این صحت دارد ولی در ادامه امید میرود که پی به تاثیر آن در تحولات اساسی و عمیق ببرید. تنها چیزی که لازمست ،ایده، علاقه و میل به انجام این کار است .
حال هر يک از اين پنج مراحل را به ترتيب مورد بررسی قرار می دهيم:

گام اول _ تصفیه کردن :
ازدست چه چیزهایی میتوانیم خلاص شویم؟ اولین وشاید مهمترین مرحله ، تصفیه کردن است .
اصولا این مرحله ، تفکیک کردن چیزهای ضروری از چیزهای غیر ضروری و انتخاب روش برای نظم بخشیدن محیط کار است.
اگر به دقت به محیط کار خود نگاه کنید بدون شک ابزار یا وسایلی را می بینید که شکسته شده اند، غیر قابل استفاده اندویا به ندرت به کار شما می آیند. این فقط در اثر ریخت و پاش زیاد تولید میشود ، پس چکار باید کرد؟
بعد از اینکه تصمیم گرفتید محیط کار خود را مرتب کنید، اولین کار این است که تصمیم بگیرید با وسایل و ابزار غیر ضروری چکار کنید ؟ انجام صحیح کار به اجرای یک برنامه نظافت کامل و تعیین یک سیاست اصولی برای وسایل شکسته ویا بلا استفاده است . حذف کردن ضایعات را میتوان با طبقه بندی کردن یا اتخاذ یک روش صحیح در جایی که مشکل وجود دارد به اجرا در آورد.
حذف کردن ضایعات
• طبقه بندی:
اگر فکر کنید چگونه از ابزار خود استفاده میکنید به راحتی متوجه میشویدکه کدام یک از آنها استفاده دایم دارند و کدام یک به ندرت به کار می آید. این مربوط به طبقه بندی میشود بعد از دسته بندی کردن ابزارو وسایل ، کاربرد هر یک از این دسته بندی ها مشخص میشود . برای مثال ابزار و وسایلی را که کاربرد دائمی ندارند میتوا نید در محل خاصی در کارخانه نگهداری کنید تا از ریخت و پاش اضافی در محل کار جلوگیری شود. بارها مشاهده شده که ابزار و مواد خام در کف محیط کار پراکنده شده اند، یا عمدا در سوراخها و ترکهای اطراف کابینتها یا دستگاه گذاشته شده ا ند، بدون توجه دا ئم انبارها به سرعت پر میشوند و به راحتی به یک سطل زباله تبدیل میشوند.
• دسته بندی بر حسب تعداد دفعات استفاده : اقلام را برحسب تعداد دفعات استفاده آنها میتوان دسته بندی کرد.

دور ریختن ضایعات ( اقدام در مورد سر چشمه ) :

چگونه میشود از بروز گردوغبار و نشتی جلوگیری کرد ؟ اگر هیچ اقدامی صورت نگیرد ، این وضعیت بدتر و بدتر خواهد شد. (یک کارخانه صرفا با جلوگیری کردن از نشتی دستگاهها مصرف روغن را پنجاه درصد کاهش داد) . برای خلاص شدن از نشتی روغن و کثیفی، ظرفی شبیه به سطل زباله را ميتوان در محل نشتي روغن در دستگاه نصب میشود.
اکنون به چند نکته ضروری برای جلوگیری از کثیفی و نشتی اشاره می کنیم:
• مهم است بدانیم مشکل تا چه حد است.
• شروع کردن به نظافت کلی
• اطمینان از عدم تکرار وضعیت قبلی با بررسی علتها
• مشخص کردن بدترین موقعیتها و ترتیب اولویت اقدامات لازم است.
حال وقت آن رسیده که جزئیات کامل علتها را بررسی کنیم. تنها آن وقت است که میتوان روشی را برای رفع تمامی مشکلات قرارداد و به دلائل موجود دو نوع روش ا قدام متفاوت وجود داردکه در ذیل اشاره میشود .
• علت را از بین ببرید یا ا ثرش را به حدا قل برسانید .
• جاهایی که تمیز کردنش مشکل است ، ضایعات را در یک جا جمع کنید.

چند نکته برای محل کار شما :
آیا چیز غیر ضروری می بینید که محل کار شما را شلوغ کرده باشد ؟
آیا کابل یا لوله غیر ضروری هست که به حال خود رها شده باشد ؟
آیا ابزاری یا موادی هستند که در کف زمین رها شده باشند ؟
آیا تمام اقلام غیر ضروری دسته بندی، طبقه بندی ، علامت گذاری و انبار شده اند ؟
آیا تمام وسایل اندازه گیری و ابزار به طرز درستی طبقه بندی و انبار شده اند ؟
امیدواریم آشنایی خوبی بااولین مرحله از پنج مرحله نظامS5 بدست آورده باشید. مهمترین قسمت برنامه 5S
همین مرحله تصفیه کردن است همین مرحله است که علاقه شما را به کارتان نشان میدهد با بکار گرفتن برنامه
5S و تشویق فرد به فرد کارکنان به رعایت اصول این برنامه نتایجی بسیار سریع و مثبت بدست می آید.





گام دوم _ مرتب کردن ( نظام بهتر، کار بهتر )

در این قسمت از برنامه 5S مرحله دوم مرتب نمودن محيط کار را بررسی می کنیم و نشان خواهم داد که چه تاثیر به سزائی در محیط هر کارخانه ای میتواند داشته باشد. نکته اصلی در سازمان دهی و مرتب کردن محیط کار نحوه چیدن ابزار و وسایلی است که درست در زمان نیاز ، در دسترس باشد. در مرحله اول وسایل کار خود را تصفیه کردیم ، اینک باید آنها را دسته بندی و دقیقا باید مشخص کنیم چه چیزهایی را در کجا و چگونه نگهداری کنیم یکی از رایج ترین راههای هدر رفتن وقت آن است که در قفسه بسیار نامنظمی دنبال قطعه ای بگردیم ، اینکار جز هدر دادن وقت چیز دیگری نیست ، به خصوص وقتی که عجله دارید کاری را سر وقتش به انجام برسانید بیشتر دچار پریشانی و اضطراب می شوید و بازدهی و بهره وری کاهش می یابد . برای رفع این مشکل چه قدمهایی می توان برداشت .
پیش از اینکه بخواهیم محلی را برای نگهداری ابزار و وسایلمان تعیین کنیم ابتدا چند چیز را باید تجزیه و تحلیل کنیم ، بعد باید روش نگهداری را مشخص کنیم . قدم آخر این است که مطمئن شویم تمام قوانین حفظ و نگهداری همیشه رعایت می شوند و هر فرد به نوبه خود به وظیفه اش عمل می کند .
مرتب کردن ( بررسی وضعیت حاضر) :
بسیاری از کارخانه ها مسائلی مشترک دارند . اشتراک آنها ضرورت تولید مقدار مشخصی از اقلام مختلف در مقادیر کم است ، این مشکلات زیادی را به بار می آورد و بدون بازدهی کامل شرکت به دردسر می افتد . در یک بررسی مشخص شد ه است که مقدار زیادی از بازدهی صرف یافتن و یا دریافت اقلام از قسمتهای مختلف در کارخانه می شود به طوری که حدود 80 کیلومتر در روز صرف تردد افراد برای دریافت و جابجایی وسایل می شود و لذا این نتیجه حاصل مي شود که قرار داشتن ابزار و اقلام ضروری در فاصله 60 سانتیمتری هر فرد باعث بالا رفتن میزان بازدهی خواهد شد . با دسته بندی کردن هر یک از فعالیتها ، بررسی های جامع تری را می توان انجام داد .
پنج فعالیت اصلی به شرح زير ميتوان ليست نمود :
• مطمئن شدن از درست بودن اسم وسیله مورد نظر
• رفتن به انبار
• جستجو کردن
• یافتن و برداشتن
• بازگرداندن
مرتب کردن ( تصمیم بگیرید کجا می خواهید وسایل را نگهداری کنید) :
سه قاعده مهم برای محل انبارنمودن ميتوان در نظر گرفت :
• خلاص شدن از دست اقلام غیر ضروری
• ترتیب صحیح چیدن اقلام و دسته بندی جامع آنها
• استفاده از اسامی استاندارد برای کالاها یا ا بزار


مرتب کردن ( نحوه نگهداری از اقلام را مشخص کنید )
فراموش نکنید که اشتباه گرفتن اقلام مشابه به خصوص زمانی که عجله دارید از جمله مشکلات رایج است ، اشتباهی که ممکن است خطرات بدی را به دنبال داشته باشد . در اینجا سه نکته اساسی برای تعیین روش نگهداری ارائه شده است :
• انتخاب روشی برای نگهداری مناسب است که اثرات سوء روی ایمنی و بازدهي نداشته باشد ، در مورد اسامی ، اعداد و اشکال دقت بسیار خاصی را باید اعمال کرد .
• واضح و خوانا بودن شماره ها و اسامی یک امر ضروری است ، همچنین مشخص بودن محل نگهداری آنها . این باید به گونه ای انجام شود که همه به راحتی از آن استفاده نمایند .
• یافتن ، راه ساده تری برای برداشتن و بازگرداندن اقلام است . دو روش مختلف برای نگهداری ابزار و وسایل وجود دارد ، یکی بر حسب نوع کار و دیگری به شکل یک مجموعه و بر حسب کاربرد خاصی که دارند .

مرتب کردن ( به قواعد پایبند باشید )
اگر به قواعدی که تنظیم شده پایبند نباشیم تمام کارهائی که قبلا انجام داده ایم بیهوده است برای مثال : اگر ابزار خاصی سر جایش نیست دقیقا باید بدانیم که آیا شخصی آن را به امانت گرفته و هنوز باز نگردانده یا واقعا گم شده است . با تنظیم کردن قواعد و پایبند بودن به آنها بسیاری از مشکلات بر طرف میگردد ، بخصوص موقعی که اقدام عاجلی باید صورت گیرد( عمليات در شرايط اضطراري توليد ) .
در اینجا به سه نکته مهم برای پایبند بودن به قواعد اشاره می کنیم :
• مطمئن شوید یک نظارت مستمر و روزانه وجود دارد .
• بکارگیری روشهای جدید برای پیدا کردن ابزار مورد نظر در حداقل زمان ممکن
• مطمئن شوید افرادی که با اینگونه وسایل سروکار دارند آموزش کافی دیده اند

چند نکته مهم برای محیط کار شما
• آیا موقعیت راهروها و انبارهای اصلی به وضوح علامت گذاری شده اند ؟
• آیا ابزارها به کاربرد تخصصی و اقلام ثابت تقسیم شده اند ؟
• آیا قفسه ها همیشه تا ارتفاع مناسبی چیده شده اند ؟
• آیا همه وسایل ، اطراف کپسولهای آتش نشانی نگهداری شده اند ؟
• آیا کف زمین دارای هیچگونه فرورفتگی ، برآمدگی و شکاف یا مانعی هست ؟
یک محیط کار نامنظم و نا مرتب جز هدر رفتن وقت و پایین آمدن بازدهی هیچ نتیجه عملی دیگری ندارد ولی بکار گیری صحیح و اصولی روش مرتب کردن ، تضمین خواهد نمود که هر کس هر چیزی را در هر زمانی که بخواهد میتواند پیدا کند و در اسرع وقت باز گرداند .

گام سوم _ نظافت کردن (خلق یک محیط کاری پاک )
سومین مرحله از برنامهS 5 ممکن است بقدر کافی ساده به نظر برسد ولی در عمل ، مرحله سوم شامل فعالیتهای بسیاری است . منظور ما از نظافت کردن ، برداشتن تمامی آن چیزهائیست که واقعا نیازی به وجودشان در محیط کار نیست و نکته دیگر حفظ تمامی چیزهای موجود در بهترین شرایط ممکن با نظارت و مراقبت دائم است .
مفهوم از نظافت کردن، دقیق نظارت کردن است . اولین نکته ای را که باید متذکر شد این است که بیش از حد تمیز بودن ، غیر ممکن است . انباشته شدن گرد و خاک ، روغن ، براده های ریز و انواع و اقسام چربی و جرم به راحتی می تواند موجب از کار افتادن دستگاهها ، پایین آمدن کیفیت و از دست رفتن بازدهی و حتی به حوادث ناگوار منتهی شود . اگر با دقت به محیط اطراف خود در کارخانه نگاه کنید انواع و اقسام مشکلات بی نظمی را خواهید دید ، تمامی این مشکلات را می توان با بررسی دقیق ، روشهای مناسب نظافت و پیشگیری های لازم برطرف کرد .
فعالیت های نظافت کردن را می توان به سه دسته کلی تقسیم کرد :
• تمام محوطه کارخانه که شامل نظافت کلی کارخانه می شود
• محیط کار هر یک از افراد و نطافت ماشین های خاص
• تمیز کردن و بازدید از دستگاهها که باعث یافتن عیب و نقصها می شود
نظافت کردن ( تمیز کردن محل کار و تمامی وسایل)
یکی از مشکلات رایج این است که چه کسی مسئولیت دستگاهی را که افراد بسیاری از آن استفاده می کنند ، به عهده بگیرد . در عمل هیچکس چنین مسئولیتی را به عهده نمی گیرد . این در مورد محلهای خاصی از کارخانه صحت دارد . در نتیجه اینگونه دستگاهها و قسمتها به سرعت کثیف می شود .
چند روش نظافت کار را در ذیل میخوانیم :
• تقسیم کردن مناطق و مسئولیتها
• تقسیم کار بر حسب نواحی و دستگاهها
• به کار گیری روشهای جدید
• قوانینی برای نگهداری (مثل پنج دقیقه نظافت کردن در یک ساعت مشخص از هر روز )
نظافت کردن ( جلوگیری از نقص و عیب ماشینها)
یکی از نتایج جالب یک برنامه نظافت این است که مشخص می شود چند بار در طول یک دوره دستگاهها عیب پیدا می کنند یا برای دستگاهها مشکلات جزئی پیش می آید . عکس العمل معمول در قبال اینگونه پیش آمدها این است که می شنویم چطور شد قبلا متوجه نشدیم ، فکر می کردم این ماشین هیچ عیب و نقصی ندارد . در اینجا روش کلی 5S دستگاهها به تفکیک آورده شده است . لازم است که موضوع را انتخاب کرده و مسائل را تجزیه و تحلیل کنیم ، سپس با نظافت کردن و نظارت مستمر بر کارها عیب و نقص ها و اشکالات جزئی را می توانید پیدا کنید ، با یادداشت کردن تک تک موارد و بحث و بررسی مسائل موجود است که می توانیم برنامه مناسبی را اتخاذ کنید و وارد عمل شوید . بهتر است هر مسئله را با همکاران خود و رده های بالاتر در میان بگذارید . به کارگیری یک روش صحیح نیاز به ارائه جزئیات کامل یک مسئله از همان ابتدا تا انتهای کار دارد .
چند نکته مهم برای محیط کار شما
• به دقت کف زمین ، کنار گوشه ها و اطراف دستگاهها را نگاه کنید ، ببینید آیا روغن ، گرد و خاک یا براده ای
میتوانید پیدا کنید ؟
• آیا هیچ قسمتی از دستگاه هست که بر اثر روغن ریزی یا براده های فلزی کثیف شده باشد ؟
• آیا هیچ یک از خطوط برق یا لوله های روغنی ، کثیف یا سخت شده ا ند ؟
• خروجیهای روغن ، مسدود نشده ا ند ؟
• آیا لامپها ، حبابها و کاسه های چراغ سالم و تمیز هستند ؟
تمیز بودن محیط کار نشانه سلیقه و علاقه کارکنان می باشد . تمیز کردن و برق انداختن از بسیاری مشکلات که ممکن است در دراز مدت به مسائل حادی منتهی شوند جلوگیری می کند .
گام چهارم - استاندارد کردن (حفظ کردن یک محیط خوب)
چهارمین مرحله از برنامه 5S استاندارد کردن است ، در همین مرحله است که هدف ، دستیابی به یک محیط عاری از آلودگی ، کاملا ایمن و منظم و مرتب است .
استاندارد کردن روشی برای حفظ نتایجی است که از مراحل یک و دو و سه بدست آمده است .یک بخش مهم مرحله چهار ، توسعه نظام صریح و روشنی است که با نگاه مختصر بتوان به عیب و نقص دستگاهها پی برد ، چنین سیستمی لازم است تا برای هر کس به راحتی قابل درک و دیدن باشد .
نظارت عینی (آشکار کردن عیب و نقصها با استفاده از مراحل پنجگانه برنامه 5S )
نقش چهارمین مرحله 5S این است که تمامی فعالیتهای پنجگانه این برنامه در یک قالب استاندارد اجرا شود .
تشخیص دادن نقص کار دستگاه
هر محیط کار مملو از ماشینها و انواع و اقسام وسایل و ابزار است ، زمانی مشکل واقعی وجود دارد که متصدی دستگاه تنها کسی است که می تواند نقص کار ئو ایرادهای دستگاه را مشخص کند . خیل یمهم است که در مواقع اضطراری هر یک از افراد واحد بتوانند به سرعت وارد عمل شوند و مشکل را حل کنند . راه حل این مشکل یک سیستم واضح و کامل و نشانه و علامت گذاری است . به هر شکلی که می توان باید سعی کرد نقص کار دستگاه واضح باشد . به عبارت دیگر وضعیت به وضوح قابل دیدن باشد .




نکات مهمی در باره نظارت عینی
• مهمترین نکاتی که باید بررسی شوند چه هستند ؟
• چه چیز یک نقص به حساب می آید ؟
• آیا همه چیز قابل دیدن و بررسی است ؟
• چه نوع اقدامی لازم است ؟
به دلائل ایمنی و سیستم تعمیر و نگهداری به چنین سیستم استانداردی نیاز است و هر کس ار عهده مشکلاتی که ممکن است پیش آید برمی آید . علائم راهنما تمام جنبه های نظارت عینی را تشریح می کند .
استاندارد کردن ( مشاهده )
بطوریکه گفته شد نقش اصلی مرحله چهار این است که تمام فعالیتهای پنجگانه 5S در یک قالب استاندارد اجرا شود . روشهای مختلفی برای علامت گذلری دستگاهها وجود دارد ، اما این علامت گذاری نباید مطابق باسلایق فردی انجام شود . فرآیند مشاهده هم مثل بکارگیری ایده ها و دستگاههای ا بتکاری جدید ، تابع معیارهای خاصی است . فرآیند مشاهده را می توان به سه قسمت اصلی تقسیم کرد :
• برچسبها
• مشخص کردن محدودیتها
• افزایش میدان دید
نکاتی برای محل کار شما :
• آیا لباس کثیف و نامناسبی به تن دارید ؟
• آیا محل کار شما روشنائی و تجهیزات برقی کافی دارد ؟
• آیا مشکل سرو صدا ،ارتعاشات و حرارت دارید ؟
• آیا سقف چکه میکند ؟
• آیا محلهای ثابتی برای غذا خوردن و سیگار کشیدن دارید ؟
بطوریکه مشاهده کردید استاندارد کردن راه حلی برای حفظ بازدهی کار شماست . با یک نگاه مختصر مشخص میشود که دستگاه در چه وضعیتی کار میکند . علائم موجود در کارخانه حکم علائم راهنمائی و رانندگی را دارند ، یعنی علائم واضح و مناسبی که برای همگان قابل درک باشد ولی نه آنقدر که گیج کننده باشند .
نکته اصلی این است که ببینید چه علائمی برای محیط کار شما مناسب است و بعد سعی کنید آنها را ا ستاندارد کنید



گام پنجم_ آموزش انضباط (دنبال کردن قوانین )
آخرین مرحله از s5 آموزش دادن و به انضباط در آوردن است . در اینجا تاکید خاصی روی بازدهی ایمنی و عمل کردن به قوانین میشود . اولین نکته مهم این است که درباره بهترین راه انتقال عقاید و افکار به دیگران فکر کنیم . ما اغلب مرتبا دستورات و گزارشات را دریافت میکنیم ولی همیشه این موثرترین راه نیست .
قبلا هم به این نکته اشاره کردیم که علائم و نشانه ها روش بسیار خوبی برای برقراری ارتباط با دیگران هستند . وقتی که نوبت به نگهداری و بازدید میرسد ، اغلب از برگه بازدید استفاده میشود ولی یک نکته مهم را باید متذکر شد ، هدف صرفا بازدید کردن است ولی این فرآیند میتواند مسئولیت یک یا چند نفر باشد . بازدید باید سریع ، صریح و دقیق انجام شود . برای تهیه چنین مدرک جامع و استانداردی لازمست که تمامی افراد از همان ابتدای کار به شکل مثبت شرکت کنند . همه باید بدانند که طول فرایند کار بازدید و نظارت مستمر نیاز دارد . برای اینکه هیچ موردی از قلم نیفتد ، درج کارهای عادی و روزمره در تقویم مفید است . در اینجا باید به دو نکته مهم اشاره کنیم :
• سیستم کنترل عینی کاملی را توسعه دهید که هر کس بدا ند چه کاری را باید ا نجام دهد .
• کارکنان را در تهیه و تنظیم تمام اسناد استاندارد و برگه های بازدید مشارکت دهید .
در هر محیط کاری بدون شک تفاوت چشمگیری بین کارکنان جدید و کارکنان با تجربه در میزان بازدهی و زمان انجام کار وجود دارد ، مستخدمین جدید ممکن است اشتباهات زیادی مرتکب شوند و مجبور شوند چند بار کاری را تکرا کنند و برای تصحیح اشتباه خود وقت زیادی را صرف کنند . بدون نظارت صحیح پیشرفت چندانی حاصل نمیشود .روشهای صحیح آموزش بسیار ضروری اند ، برای کارگران تنها کافی نیست که بگویند ، بله متوجه ام . مربی باید کاملا مطمئن شود که کارگر موضوع را درک کرده است و بعد از ذکر یک مثال از او بخواهد تا همان کار را تکرار کند آموزش دقیق و گام به گام کار را ساده تر و خودکار می سازد . کارگران در همین فاصله میتوانند با مطالعه اسناد و مدارک کارهای دیگری هم یاد بگیرند . برای اینکه قوانین ثابتی را برای مرحله پنج توسعه دهید باید اهدافی را مشخص کنید و تمام سعی تان را برای رسیدن به آن اهداف صرف کنید . البته برای شروع اهداف ساده ای را دنبال کنید ، بعد عادتهائی را پرورش دهید که هیچ وقت آنها را فراموش نکنید .
نکاتی چند برای محيط کار شما :
• آیا یک برنامه بازدید روزانه دارید ؟
• آیا گزارشات دستور کار سریع و به موقع انجام میشود ؟
• آیا لباس حفاظتی مناسبی به تن دارید ؟
• آیا کلاه مناسبی دارید و اسمتان روی لباستان نوشته شده است ؟
• آیا گروهتان همیشه طبق برنامه اجتماع میکند ؟



دنبال کردن تمام روشها و برنامه هائی که تعیین شده ا ند همیشه کار ساده ای نیست ، اکثر ما تنبل هستیم و همیشه عادت داریم راحت ترین راه را انتخاب کنیم ولی هدف اصلی مرحله پنج پرورش دادن عادتهای خوب و تشویق کارکنان به خلق محیطی است که همه آزادانه بتوانند نظر بدهند و یکدیگر را ارزیابی کنند . مجموعه ای که با ظرفیت کانل کار میکند برای مطمئن شدن از پیگیری و انجام صحیح مراحل پنجگانه s5 به آموزش مناسب و نظم خاصی نیاز دارد.
ما امیدواریم که با نشر این مطالب ، ایده های خوبی برای محیط کار شما سرپرستان و کارکنان داده باشیم ، از آنها به عنوان پایه ای برای پرورش ایده های خود استفاده کنید . نه تنها برای خلق یک کارخانه پر بازده و پر بار، بلکه برای خلق یک محیط کاری پسندیده و با ايمني بهتر

بچه اگه مطالبی نیاز دارید بگید براتون می زارم البته اگه این بار دیر نیام انشالله که بتونم کمکتون کنم

الف) الکتریسیته ساکن
فقدان یک یا چند الکترون اتم را با بار مثبت شارژ کرده و بالعکس تجمع یک یا چند الکترون آن را دارای بار منفی می نماید. بعضی از اجسام در اثر مالش و اصطکاک الکترونهای خود را از دست داده و بعضی دیگر الکترونهایی را به دست می آورند. بار الکتریکی که از یک جسم به جسم دیگر منتقل می شود باعث می گردد که بارهایی را که یک جسم از دست داده دیگری به دست آورد.
فلزات، آب و زمین رسانای الکتریسیته بوده و شیشه، رزین، کائوچو و بعضی از مواد لاستیکی عایق می باشند که درجه عایقی آنها متفاوت است. قدرت عایق بودن برحسب اهم بر سانتیمتر سنجیده می شود.
کلیه اجسام ممکن است در اثر عوامل زیر دارای الکتریسیته شوند :
تماس با یکدیگر یا قطع تماس – وارد آمدن فشار یا اعمال کشش – گرم یا سرد شدن – خرد شدن – سایش و اصطکاک – تبخیر – القاء
اگر یک جسم هادی ایزوله شده از رزین به زمین متصل شود آن مقدار الکتریسیته ساکن را که در خود ذخیره کرده است به زمین منتقل و به حالت خنثی در می آید. اگر جسمی که دارای بار الکتریسیته باشد به جسم دیگری که از نظر الکتریکی خنثی است نزدیک شود، در جسم اخیر یک بار مساوی با علامت مخالف ایجاد می شود که این عمل را عمل القایی می گویند.
یکی از روشهای یافتن الکتریسیته ساکن گرفتن یک نخ پنبه ای خشک در مجاورت شیئی مورد آزمایش است که در صورت وجود الکتریسیته ساکن، الیاف نخ راست می ایستند ( دستگاه الکتروسکوپ با ورقه طلایی که در اغلب لابراتورها مورد استفاده است علائم وجود الکتریسیته ساکن را بلافاصله کشف می کند ولی به علت ظرافت خاص آن مورد استفاده از آن زیاد نیست.
پدیده شارژ شدن بدن اشخاص از مدتها قبل شناخته شده است و بیشتر در مواردی اتفاق می افتد که شخص دارای کفشهای با کف عایق (مانند لاستیک یا کرپ ) باشد. در اثر حرکت روی زمین یا ساییده شدن البسه بر روی یکدیگر و یا اصطکاک لباس یا زیرپوش با بدن شخص و همچنین در اثر پدیده القاء بدن شخص دارای بار الکتریسیته ساکن می شود. پدیده اخیر در مورد کارگرانی که در مجاورت ماشینها کار می کنند نیز رخ می دهد بدین ترتیب که دستگاه ها در موقع کار اغلب باردار شده و بدن افرادی که در مجاورت ماشین ها کار می کنند را با بار مخالف شارژ می نماید. در پاره ای اوقات ممکن است تجمع بار بحدی رسد که در اثر تماس شخص با بدنه های فلزی تخلیه بار صورت گیرد. این عمل که با یک جرقه نیز همراه است می تواند باعث ایجاد یک تکان محسوس و ناخوشایندی در فرد شود. هر چند تکان یاد شده برای خود فرد خطرناک نمی باشد ولی می تواند در صورت کار در ارتفاع به سقوط فرد انجامیده و یا در حین کار با ماشین آلات خطرناک به درگیر شدن او با قسمتهای خطرآفرین ماشین بیانجامد. علاوه بر این چنانچه تخلیه بار الکتریکی تجمع یافته برروی اشخاص در محیطی انجام گیرد که دارای اتمسفری با گازهای قابل اشتعال و انفجار باشد می تواند بسیار خطرناک بوده و به آتش سوزی و انفجار بیانجامد.
در بخش زیر به بعضی عملیات و صنایع حساس در برابر الکتریسیته ساکن اشاره شده و موازین پیشگری مرتبط نیز ارائه می گردد :
سیستمهای حمل و نقل نوار نقاله ای :
روی نوارهای ترانسپورتر در اثر اصطکاک مواد حمل شده با نوار، الکتریسیته ساکنی ایجاد می شود که پتانسیل آن نسبت به زمین می تواند به 45000 ولت نیز برسد ( البته این امر در موردی است که غلات روی نوار ترانسپورتر با سرعت 8/2 متر در ثانیه حرکت کند ) . همچنین در تسمه های چرمی که با سرعت 15 متر در ثانیه روی فلکه حرکت می کند ممکن است پتانسیل نسبت به زمین از 13000 ولت تا 50000 ولت نیز برسد.
صنایع نساجی :
یکی از مهمترین صنایعی که ایجاد الکتریسیته ساکن می تواند در آن بسیار مشکل آفرین باشد صنایع نساجی است. اشکالات عمده الکتریسیته ساکن در صنایع نساجی عبارتند از :
دفع دوجانبه الیاف یا نسوج باردار شده، جذب و کشیده شدن آنها بوسیله قطعات فلزی ماشینها، کشیده شدن الیاف ریز و ذرات غبار توسط الیافی که روی ماشین در حرکت بوده و باردار می باشند، تقلیل راندمان کار، ازدیاد و تجمع ضایعات، کاهش کیفیت محصولات نهایی، ناراحتی و اضطراب در اثر بروز حادثه برای افراد و خطر حریق
صنایع کاغذسازی و چاپ خانه ها :
موقع ساخت یا تغییر شکل کاغذ، چاپ خواه بطور مداوم روتاتیو و خواه بطور منقطع، روی پرس ها بارهای الکتریکی ایجاد می شود که این پدیده در اثر اصطکاک، دور شدن قطعات از هم، ازدیاد یا تقلیل فشار دو قطعه روی هم، جدا شدن ورقها و یا جدا شدن نوارها از ماشین یا غلتکها بوجود می آید.
پدیده الکتریسیته ساکن باعث اختلال در نوع محصول و نامنظمی در آن شده و ضمن افزایش دوره تولید محصول تولید محصول میزان ضایعات را بالا می برد.
الکتریزه شدن هیدروکربنهای مایع :
هیدروکربنهایی که در لوله ها جریان داشته یا در منابع و مخازن به صورت موجی حرکت می کنند با سایش به جدارها به ایجاد شارژ الکترواستاتیک می انجامند. میزان شارژهای ایجاد شده با افزایش سرعت جریان و گردآب ایجاد شده بیشتر می شود.
در اثر وجود ناخالصی های نظیر هوا ، هوا یا ذرات جامد منتشره در هیدروکربنها قدرت الکتریزاسیون تشدید می شود. در تجربیات که در آزمایشگاه به عمل آمده است رابطه بین ایجاد بار الکتریکی در اثر پمپاژ و قابلیت هدایت الکتریکی هیدروکربنها مورد بررسی قرار گرفته است.
در یک آزمایش مخلوطی از بنزین و آب ( با اختلاط 0.05 حجمی ) با پمپ به داخل بنزین رانده شد تا الکتریسیته ذخیره شده در آن به حد انفجار برسد. در موقع بروز انفجار ملاحظه گردید که اختلاف پتانسیل به 32000 لوت رسیده است. ( این تانکر بوسیله چهار لاستیک یا بیشتر با زمین ارتباط داشت).
بارهای الکترواستاتیک غبارها :
حرکت گردوغبار در هوا ممکن است باعث تجمع بارهای الکتروستاتیک زیادی شده و به ایجاد ولتاژی از 100 تا 100000 ولت منتهی بشود که پتانسیل آنها بر حسب غلظت ابر حاصل از غبار، کوچکی و سرعت ذرات اضافه شده و نسبت عکس با رطوبت محیط دارد.
بار الکتریسته در آئروسل ها در اثر سایش ذرات به یکدیگر و اصطکاک ذرات با هوا ایجاد می شود. هر چه قدر اشتعال پذیری ذرات غبار بیشتر باشد خطر انفجار در اثر دشارژ الکتروستاتیک مخلوط بیشتر خواهد بود. در چنین انفجاری شعله اصلی بیشتر در اثر حرارت ذرات ایجاد شده و طبقات مجاور نیز به نوبه خود مشتعل میشوند ( مانند مخلوط قابل انفجار گاز و هوا ). انفجار اغلب با موج انفجار همراه است که همین امر باعث خرابی گسترده محلهای کار و تأسیسات می گردد.
بطور کلی انرژی الکتروستاتیک که قادر به ایجاد اشتعال غیر مترقبه بخارات می شود در حین کار عادی دستگاه ها مانند بهم زدن، الک کردن، خرد کردن، حمل و نقل پنوماتیک و غیره روی قسمتهای ایزوله از زمین و در اثر تماس با بخارات در حال حرکت تجمع می یابند.
پودرها و مواد منفجره : در هنگام اختلاط ، تخلیه و انبار کردن پودرها و مواد منفجره در اثر اصطکاک بارهای الکتروستاتیک و تخلیه آنها تولید جرقه می نماید.
حساسترین موارد در برابر جرقه ها چاشنی ها هستند، بسیار رخ می دهد که مواد منفجره روی زانوی فردی که مشغول آزمایش آنها می باشد منفجر گردند. علت امر ایجاد الکتریسیته ساکن بر روی البسه فرد است که جرقه حاصل از تخلیه آن به انفجار می انجامد.
انبساط گازهای فشرده یا مایع شده :
ایجاد بار الکتریسیته ساکن در کپسولهای گاز بعلت وجود ناخالصی مواد جامد یا مایع یا ناشی از محصولات کندانسیون موجود در گاز است. گاز سالم ایجاد هیچگونه پدیده ای نمی نماید ولی در عمل ممکن نیست که بتوان از وجود ذرات زنگ زده ( در کپسولهای فولاد) ، تشکیل کریستالهای برف کربنیک یا قطرات آب کندانسه شده جلوگیری کرد.
در موقع خروج شدید استیلن محلول در استون ( در کپسولهای استیلن) که باعث بیرون آورده شدن ذرات و قطرات استون می شود و همچنین در اثر تصاعد گاز کربنیک از کپسول CO2 بارهای الکتریکی زیادی نیز بوجود می آید. در اثر پدیده اخیر در آلمان حادثه شدیدی گزارش شده است که باعث مرگ 27 کارگر شد، در این حادثه هنگامیکه کارگران از چندین کپسول CO2 مشغول وارد کردن گاز یاد شده به یک مخزن بزنین برای انجام جوشکاری بر روی مخزن بودند تخلیه الکتریسیته ساکن ایجاد شده در اثر حرکت گاز به انفجار مخزن انجامید.
رنگ کاری با پیستوله :
در رنگ کاری با پیستوله کنده شدن ذرات رنگ و حمل آنها در هوای فشرده پیستوله ایجاد باری می کند که باعث تولید جرقه شده و می تواند مخلوط قابل انفجار ( هوای حاوی بخارهای حلال رنگ ) را مشتعل و منفجر سازد.
اتاق عمل بیمارستان :
در اتاقهای عمل بیمارستانها، جرقه های حاصل از دشارژ بارهای الکتریسیته ساکن ممکن است باعث اشتعال یا انفجار گازها و بخارات بیهوش کننده بشود (اتر، اکسیژن، سیلکوپروپان) . مخلوط گازهای بیهوش کننده به آسانی در اثر جرقه ای با انرژی حداقل 1 میکروژول مشتعل و منفجر می گردند. ( اغلب پتانسیلهایی در حدود 1500 ولت روی بدن کادر اتاق عمل در موقعیکه درجه حرارت محل حدود 25 درجه سانتیگراد باشد مشاهده شده است) . سایش روپوشهای پشمی بر روی تختخوابهای لاستیکی می تواند پتانسیلی معادل 5000 ولت را تولید نماید.
موازین پیشگیری :
در مواردیکه امکان تولید جرقه ناشی از تخلیه وجود دارد (حتی به طور نادر و اتفاقی در مورد گازها، بخارات، الیاف یا گرد و غبارهای قابل اشتعال با غلظت کافی که بتوانند ایجاد خطر حریق و انفجار کند) باید از تشکیل یا تجمع بارهای الکتریکی پیشگیری نمود. به منظور پیشگیری از بروز خطرات ناشی از تجمع و تخلیه الکتریسیته ساکن باتوجه به ماهیت کار روشهای متفاوتی ارائه شده است که در بخش زیر به تعدادی از آنها اشاره می شود :
1- مرطوب نگه داشتن هوای محیط
مرطوب نگه داشتن هوا در حدود رطوبت 70% (بوسیله استفاده از تأسیسات تهویه، دستگاه های مرطوب کننده هوا و غیره) می تواند از ایجاد شارژهای الکتریکی ساکن جلوگیری کند. در این حالت ذرات یا قشر آب بسیار ظریفی که به قدر کافی هادی الکتریسیته می باشد در سطح اجسامی که رطوبت را به خود جذب می کنند تشکیل شده و مقاومتهای دی الکتریک هوا را تقلیل می دهد. در بکارگیری این روش لازم است که درجه رطوبت هوا دائماً کنترل شود.
2- اضافه کردن خاصیت هدایت اجسام عایق
چرم، مقوا، کائوچو، پارچه یا اجناس مشابه را می توان بطور سطحی یا در تمام جرم هادی الکتریسیته نمود و این امر بوسیله اضافه کردن یا اندود کردن سطحی بوسیله بعضی مواد دارای خاصیت ضد الکتریسیته استاتیک عملی می گردد.
3- از بین بردن بارهای ایجاد شده
برای خنثی کردن بارهای ایجاد شده متدهای متعددی معرفی شده است که برای مثال می توان به موارد زیر اشاره کرد :
الف) اتصال به زمین الکتروستاتیکی : اتصال اجسام صلب به زمین برای انتقال بار الکتریکی جمع شده در آنها در مواقعی بکار گرفته می شود که مقاومت مدار تخلیه بار بین زمین و هر نقطه از مدار بیشتر از 1 مگا اهم نباشد.در یک چنین مقاومتی اضافه بار الکتریکی خطرناک ایجاد نمی شود(حتی در بدترین شرایط). سیم زمین به بدنه دستگاه ها وصل می شود که اتصال بوسیله جوش دادن با قلع یا جوش برق یا سفت کردن یا پیچ عملی می گردد. استفاده از زنجیر یا سیم ایزوله منع شده است.
لازم است مقاومت الکتریکی کل سیستم در موقع نصب اندازه گیری شده و بطور متناوب مورد کنترل قرار گیرد تا اطمینان حاصل شود که اثربخشی آن در اثر خوردگی، خرابی مکانیکی یا بازشدن اتصالات سیم زمین از بین نرفته باشد.
کلیه اجزاء هادی تأسیسات که ممکن است در اثر وضع ساختمان و حمل و نقل مستقیماً یا در اثر القاء برقدار شود باید به زمین ارتباط داشته باشد مگر اینکه این اجزاء به بدن اصلی دستگاه مرتبط باشد (مانند ارتباط با مخازن یا کانالها و لوله کشی زیرزمینی ).
در محلهایی که ممکن است در معرض خطر اشتعال یا انفجار قرار گیرند باید از کفهای هادی استفاده کرد.
همچنین لازم است که دستگاه های متحرک را که هادی هستند ( مانند میزها و برانکاردهای از جنس هادی ) و ممکن است ایجاد الکتریسیته ساکن نمایند ( بوسیله غلتکها یا چرخهای هادی مجهز به روکش لاستیکی هادی ) به زمین ارتباط الکتریکی داد.
با توجه به اهمیت شارژ بدن افراد و از آنجائیکه بدن افراد در برابر الکتریسیته ساکن خاصیت هدایت دارد باید دستورات زیر را در مورد آن بکار برد :
- در محلهایی که خطر انفجار وجود دارد باید کفشهایی با تخت ضد استاتیک، کف چرمی یا کائوچوی هادی به پا کرد. چنانچه زمین هم هادی باشد حفاظت بیشتر تأمین می گردد.
- در بعضی موارد خاص مانند لابراتوارها، سالنهای پانسمان و اتاقهای